Last modified: June 06, 2026

This article is written in: 🇵🇱

Zmienne

Zmienne pełnią kluczową rolę w programowaniu, umożliwiając przechowywanie i manipulację danymi. Dzięki nim możemy zapisywać, modyfikować i odzyskiwać wartości w trakcie wykonywania programu. Zrozumienie zmiennych i ich typów jest podstawą do pisania efektywnego i poprawnego kodu.

Deklaracja i inicjalizacja

W Pythonie nie ma potrzeby jawnego deklarowania typu zmiennej przed jej użyciem. Język ten jest dynamicznie typowany, co oznacza, że typ zmiennej jest określany automatycznie w trakcie jej inicjalizacji. Możemy po prostu przypisać wartość do zmiennej, a Python sam rozpozna jej typ.

x = 10    # Zmienna typu int
y = 3.14  # Zmienna typu float
name = "Alice"  # Zmienna typu str
is_active = True  # Zmienna typu bool

Typy podstawowe

W Pythonie mamy kilka podstawowych typów danych, które są używane do przechowywania różnych rodzajów informacji:

Nazewnictwo zmiennych

Poprawne nazewnictwo zmiennych jest kluczowe dla czytelności i zrozumienia kodu. W Pythonie obowiązują pewne zasady dotyczące nazw zmiennych:

• Nazwa zmiennej musi zaczynać się od litery (a-z, A-Z) lub znaku podkreślenia (_), po którym może następować dowolna kombinacja liter, cyfr (0-9) i znaków podkreślenia.
• Nazwy zmiennych są wrażliwe na wielkość liter, co oznacza, że zmienna, Zmienna i ZMIENNA to trzy różne zmienne.
• Chociaż Python nie ma ograniczenia co do długości nazw zmiennych, zaleca się nadawanie krótkich, ale jednoznacznych nazw, które opisują przeznaczenie zmiennej. Na przykład wiek, cena_produktu są lepsze niż a, b, c.

Przykład

Rozważmy poniższy kod:

a = 3
b = a
b = 5
print(a) # Co zostanie wypisane?

W tym przypadku, zmiennej b przypisujemy wartość zmiennej a, a następnie zmieniamy wartość b na 5. Mimo to, wartość zmiennej a pozostaje bez zmian, więc odpowiedź to 3.

Operacje na zmiennych

Zmiennymi można wykonywać różnorodne operacje, w zależności od ich typu:

Operacje arytmetyczne na liczbach

Możliwe operacje arytmetyczne obejmują dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie itp.

x = 10
y = 3
print(x + y)  # Wynik: 13
print(x - y)  # Wynik: 7
print(x * y)  # Wynik: 30
print(x / y)  # Wynik: 3.333...

Operacje na napisach

Możliwe operacje na napisach obejmują konkatenację, powielanie, wycinanie podciągów.

name = "Alice"
greeting = "Hello, " + name  # Konkatenacja
print(greeting)  # Wynik: Hello, Alice

repeated = name * 3  # Powielanie
print(repeated)  # Wynik: AliceAliceAlice

Operacje logiczne

Możliwe operacje logiczne obejmują and, or, not.

is_active = True
is_admin = False
print(is_active and is_admin)  # Wynik: False
print(is_active or is_admin)   # Wynik: True
print(not is_active)           # Wynik: False

Dynamiczna zmiana typu

W Pythonie możemy przypisać nową wartość zmiennej, zmieniając jej typ dynamicznie:

var = 10  # Typ int
var = "Ten"  # Typ str
var = 3.14  # Typ float

Sprawdzanie typu zmiennej

Możemy sprawdzić typ zmiennej za pomocą funkcji type():

x = 10
print(type(x))  # Wynik: <class 'int'>

y = 3.14
print(type(y))  # Wynik: <class 'float'>

name = "Alice"
print(type(name))  # Wynik: <class 'str'>

is_active = True
print(type(is_active))  # Wynik: <class 'bool'>

Możemy również sprawdzić, czy zmienna jest określonego typu, korzystając z funkcji isinstance():

x = 10
print(isinstance(x, int))    # True
print(isinstance(x, float))  # False
print(isinstance(x, (int, float)))  # True — sprawdzamy jeden z kilku typów

Konwersja typów (rzutowanie)

Czasami musimy jawnie przekonwertować wartość z jednego typu na inny. Python udostępnia w tym celu wbudowane funkcje konwersji:

Konwersja na int

print(int(3.99))    # 3  — część dziesiętna jest odcinana (nie zaokrąglana)
print(int("42"))    # 42
print(int(True))    # 1
print(int(False))   # 0

Konwersja na float

print(float(7))      # 7.0
print(float("3.14")) # 3.14
print(float(True))   # 1.0

Konwersja na str

print(str(100))    # "100"
print(str(3.14))   # "3.14"
print(str(True))   # "True"

Konwersja na bool

W Pythonie każda wartość może zostać oceniona jako True lub False. Za False uważane są:

• liczba 0 (i 0.0)
• pusty napis ""
• pusta lista [], pusty słownik {}, pusty zbiór set()
• wartość None

Wszystkie pozostałe wartości są traktowane jako True:

print(bool(0))     # False
print(bool(1))     # True
print(bool(-5))    # True
print(bool(""))    # False
print(bool("Hi"))  # True
print(bool([]))    # False
print(bool([0]))   # True

Błędy konwersji

Nieprawidłowa konwersja powoduje wyjątek ValueError:

int("sto")     # ValueError: invalid literal for int() with base 10: 'sto'
float("abc")   # ValueError: could not convert string to float: 'abc'

Można zabezpieczyć się przed błędem używając bloku try/except:

tekst = "abc"
try:
    liczba = int(tekst)
except ValueError:
    print(f"Nie można przekonwertować '{tekst}' na int")